ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
6
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
خطيب و پزشكان ديگر را بر ابن سينا ترجيح دادهاند ، « 1 » امّا عظمت قانون تحت الشّعاع قرار نگرفت و در شهرت آن خللى ايجاد نشد . نه حجم و ضخامت آن مانعى در مقبوليّت آن ايجاد كرد و نه به اعتراضات معترضان اهمّيّتى داده شد و از زمان تكميل خود تا به امروز مهمترين وسيلهء كسب اطّلاعات بوده است و از نظر سنديّت و اعتبار بالاترين مقام را دارد . قطب الدّين مصرى ( متوفّى 618 ه . / 1221 م . ) و عدّهاى ديگر گمان كردهاند كه شيخ برخى از عبارتهاى قانون را عمدا مغلق نوشته است و شيوهء آن روشن و روان
--> - اخيرا دوست گرامى حكيم صيانت اللّه در مقالهاى راجع به ابن سينا روشن ساخته است كه بسيارى از صفحات قانون مملو از اقتباساتى از كتاب الحاوى محمّد بن زكرياى رازى است . وى تعدادى از آن اقتباسات را نقل كرده : « عبارتهايى از كتاب الحاوى كه در كتاب القانون در جاهاى مختلف عينا يا با تصرّف جزئى ديده مىشود منبع آنها كتابهايى از متقدّمين است كه رازى آنها را منبع خود قرار داده است يا كتاب الحاوى نيز يكى از منابع القانون است كه شيخ اعتراف به آن را لازم ندانسته است . با در نظر گرفتن شخصيت عظيم علمى شيخ به عنوان توجيه و فرضيه مىتوان گفت كه منابع كتاب القانون نيز همان كتابهايى است كه منابع رازى بود امّا به چند جهت و دليل پذيرفتن اين امر مشكل است ، چون كتابهاى متقدّمين اكنون موجود نيست كه شاهد اين موضوع باشد . اثبات اين امر نيز دشوار است كه اقتباسات استناد شده به صورت اصل يا ترجمه عينا همانهايى است كه در اين كتابها وجود دارد . » ( 1 ) - در زمان ابو العلا ابن زهر ( متوفّى 525 ه . / 1131 م . ) قانون ابن سينا به مغرب ( اندلس ) رسيد . ابن جميع مصرى در كتابش « التصريح بالمكنون فى تنقيح القانون » نوشته است كه : « تاجرى از حلب و عراق به اندلس وارد شد . آن تاجر قانون را بسيار ستوده نسخهاى از آن را به عنوان هديه به ابن زهر تقديم كرد . ابن زهر با اين كتاب آشنايى قبلى نداشت . چون آن را ديد ، هيچ نپسنديد و قبول نكرد كه آن را وارد كتابخانهء خود بكند . برگهاى سفيد آن را جدا كرده به نوشتن نسخه براى بيماران پرداخت . » يكى از كتابهاى ابو العلا ابن زهر در ردّ برخى از مقامات كتاب الادوية المفردهء ابن سيناست كه براى فرزندش ابو مروان نوشته بود .